Czy każdy sok jest taki sam?
Czym różni się sok od nektaru i dlaczego na etykiecie nie zawsze można zobaczyć hasło „bez dodatku cukru”?
Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych wyjaśnia najważniejsze zasady dotyczące soków owocowych oraz podpowiada, na co zwracać uwagę podczas zakupów. Najnowsza kontrola pokazuje też, że nieprawidłowości w oznakowaniu stwierdzono w niemal co piątej partii produktów.
Soki i nektary na półce sklepowej
Soki i nektary to produkty owocowe, warzywne, owocowo-warzywne. Wymagania w zakresie jakości handlowej soków i nektarów owocowych zostały uregulowane w przepisach szczegółowych. I tak, wśród soków wytworzonych z owoców przepisy wyróżniają obecnie: soki owocowe, soki owocowe odtworzone z zagęszczonego soku owocowego, soki owocowe zagęszczone (koncentraty owocowe, koncentraty soków owocowych) oraz mniej spotykane soki owocowe w proszku czy też soki owocowe wyprodukowane z użyciem ekstrakcji wodnej.
Soki, nektary, napoje. Czym się różnią, w czym są podobne ?
Przy porównaniu produktów – soku, nektaru, napoju, to sok wypada zdecydowanie najatrakcyjniej. Przy czym nie ze wszystkich owoców i warzyw można wyprodukować sok, który byłyby akceptowany przez konsumentów, np. z czarnej porzeczki, aronii czy wiśni- byłby zbyt kwaśny i cierpki, a np. bananów miałby papkowatą konsystencję ze względu na małą zawartość wody w tych owocach. W takich przypadkach, gdy sok byłby nie do wypicia, a nektar już tak, warto sięgnąć po nektar. Najmniej atrakcyjnymi płynami są napoje.
Soki otrzymujemy z jadalnych części zdrowych dojrzałych surowców. Stanowią świetną alternatywę dla owoców i warzyw. Ich skład jest zbliżony do składu świeżych warzyw i owoców, z których zostały wytworzone. Zgodnie z obowiązującym prawem do soków owocowych zabronione jest dodawanie cukru, substancji słodzących, barwników, konserwantów*
Nektary to produkty wytworzone z rozcieńczonego wodą soku, z dodatkiem lub bez dodatku cukru lub miodu. Minimalna zawartość soku w nektarze jest ściśle określona przepisami i zależy od owoców, z których otrzymany jest produkt końcowy.
Napojem może być produkt nie będący sokiem lub nektarem. Zawartość surowca (np. owocu) w napoju może być śladowa lub może nie być go wcale. Woda, cukier, aromat i barwnik to stała baza wielu napojów, ale nie wszystkich są też zbliżone składem do soków czy nektarów gdy np. do soku owocowego doda się substancje konserwujące, wtedy taki sok określa się mianem napoju.
*poza dwoma wyjątkami: do soku limonkowego i cytrynowego dozwolone jest stosowanie konserwantów
Co należy wiedzieć o sokach i nektarach wytworzonych z owoców?
Soki owocowe to wyroby otrzymane z jadalnych części zdrowych, dojrzałych, świeżych lub schłodzonych lub zamrożonych owoców, jednego lub większej liczby gatunków. Dozwolone jest mieszanie soku owocowego z przecierem owocowym. Soki pomidorowe zaliczane są w przepisach do soków owocowych.
Zagęszczony sok owocowy (koncentrat soku owocowego) to wyrób otrzymany z jednego lub większej liczby gatunków owoców poprzez usunięcie zawartej w nim części wody.
Nektary owocowe otrzymuje się przez dodanie wody do soków lub przecierów wytworzonych z owoców, ewentualnie z ich mieszaniny. Informacja o minimalnej zawartości soku lub przecieru powinna być zamieszczona w oznakowaniu poprzez określenie „zawartość owoców minimum…%” (może wynosić od 25 do 50 %). Jeżeli nektar owocowy został otrzymany w całości lub w części z zagęszczonego soku lub przecieru owocowego, wówczas w pobliżu nazwy powinien znaleźć się odpowiedni zapis, np. „częściowo z soku zagęszczonego”, „z przecieru zagęszczonego”.
Co może znaleźć się w składzie soków owocowych i nektarów owocowych?
Niezależnie od sposobu wytworzenia do tych wyrobów może być dodawany sok cytrynowy lub sok z limonek w celu regulacji kwaśnego smaku. Dozwolone jest wzbogacanie za pomocą witamin i składników mineralnych. Do soku pomidorowego można dodać sól, przyprawy i zioła. Lista dozwolonych dodatków do żywności jest bardzo ograniczona. Soki owocowe nie mogą być dosładzane (wyjątek stanowi sok z rokitnika). W związku z tym określenie w ich oznakowaniu, np. „bez dodatku cukru” jest niedozwolone. W produkcji nektarów owocowych można dodawać cukry i miód (w ilości nie większej niż 20 %) lub w określonych przypadkach zastąpić cukry substancjami słodzącymi.
Znakowanie soków i nektarów owocowych oraz warzywnych – na co należy zwrócić uwagę, czytając etykietę?
Na etykiecie muszą znaleźć się: nazwa, np. nektar gruszkowo-jabłkowy, sok pomarańczowy, wykaz składników (w określonych przypadkach przewidywane są zwolnienia z jego podawania, tj. w produktach jednoskładnikowych, kiedy nazwa jest identyczna z nazwą składnika, np. sok marchwiowy), wartość odżywcza, warunki przechowywania, data minimalnej trwałości lub termin przydatności do spożycia, nazwa lub firma i adres podmiotu odpowiedzialnego za informacje na temat żywności, ilość netto.
Jeśli producent zastosował metodę utrwalania np. pasteryzację czy sterylizację, powinien poinformować o tym w oznakowaniu. Taka informacja powinna znaleźć się przy nazwie np. sok jabłkowy pasteryzowany.
„Świeży” lub „świeżo wyciśnięty” w oznakowaniu soków
Określenia „świeży” lub „świeżo wyciśnięty” mogą być stosowane tylko w przypadku soków świeżo wyciśniętych/bezpośrednio tłoczonych, nie poddanych żadnym procesom utrwalania żywności, np. zamrożeniu, pasteryzacji.
Wyniki kontroli IJHARS
W trosce o konsumentów IJHARS sprawdziła jakość handlową różnych soków i nektarów (w tym z: owoców, warzyw, jednocześnie z owoców i warzyw) w zakresie zgodności z przepisami i deklaracją producenta.
Kontrolą objęto 88 podmiotów. Nieprawidłowości stwierdzono w przypadku 21,6 % skontrolowanych podmiotów.
Cechy organoleptyczne zakwestionowano w przypadku 2,7 % skontrolowanych partii.
W przypadku nektaru stwierdzono nietypowy wyczuwalny smak owocu z posmakiem pleśni, natomiast w przypadku soku jabłkowego nietypowy smak obcy gruszkowy.
Nieprawidłowości w zakresie parametrów fizykochemicznych stwierdzono w 7,8 % skontrolowanych partii. Dotyczyły one niezgodnej z zadeklarowaną w oznakowaniu zawartością cukrów.
Weryfikacja oznakowania wykazała nieprawidłowości w przypadku 18 % skontrolowanych partii soków i nektarów. Dotyczyły one głównie:
- zamieszczenia w oznakowaniu soków owocowych informacji, wprowadzających konsumenta w błąd, np. „bez dodatku cukru”, „bez dodatku konserwantów”, „bez konserwantów…”, „…niesłodzony” „nie zawiera konserwantów, substancji słodzących ani sztucznych barwników”, podczas gdy do tych wyrobów nie można ich dodawać;
- wprowadzania w błąd konsumenta poprzez użycie w oznakowaniu sformułowań: „naturalny…”, „naturalny sok wyciśnięty z …” podkreślających naturalność produktu, podczas gdy wszystkie soki owocowe z definicji są naturalne;
- zamieszczenia z przodu etykiety informacji „ŚWIEŻO TŁOCZONY” sugerującej, że produkt jest świeży i nie poddany procesom utrwalania, podczas gdy produkt był poddany pasteryzacji;
- umieszczenia zapisu „100 % SOK TŁOCZONY Z JABŁEK”, podczas gdy wyrób został otrzymany z jabłek i czarnych porzeczek;
- braku zamieszczenia w pobliżu nazwy wyrobu sformułowania „z zagęszczonego soku”,
- braku podania informacji dotyczącej procesu utrwalania, jakiemu został poddany wyrób,
np. pasteryzacji.
W związku ze stwierdzonymi nieprawidłowościami zastosowano sankcje przewidziane obowiązującymi przepisami prawa żywnościowego.
