ŚWIAT

Nagroda Nobla 2021 z fizyki. Przyznana „za przełomowy wkład w nasze zrozumienie złożonych systemów”

The Nobel Prize in Physics 2021

Nagroda Nobla w dziedzinie fizyki 2021 została przyznana „za przełomowy wkład w nasze zrozumienie złożonych systemów”.

Nagrodę otrzymają: jedna połowa wspólnie dla Syukuro Manabe i Klausa Hasselmanna „za fizyczne modelowanie klimatu Ziemi, ilościowe określanie zmienności i wiarygodne przewidywanie globalnego ocieplenia”, a druga połowa dla Giorgio Parisi „za odkrycie wzajemnego oddziaływania nieporządku i fluktuacji w układach fizycznych od skali atomowej do planetarnej”.

Fizyka dla klimatu i innych złożonych zjawisk

Trzech Laureatów dzieli tegoroczną Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki za badania nad chaotycznymi i pozornie przypadkowymi zjawiskami. Syukuro Manabe i Klaus Hasselmann położyli podwaliny pod naszą wiedzę o klimacie Ziemi i o tym, jak ludzkość na niego wpływa. Giorgio Parisi zostaje nagrodzony za swój rewolucyjny wkład w teorię nieuporządkowanych materiałów i procesów losowych.

Złożone systemy charakteryzują się przypadkowością i nieporządkiem oraz są trudne do zrozumienia. Tegoroczna Nagroda wyróżnia nowe metody ich opisywania i przewidywania ich długofalowych zachowań.

Jednym ze złożonych systemów o żywotnym znaczeniu dla ludzkości jest klimat Ziemi. Syukuro Manabe zademonstrował, jak zwiększony poziom dwutlenku węgla w atmosferze prowadzi do wzrostu temperatury na powierzchni Ziemi. W latach 60′ kierował rozwojem fizycznych modeli klimatu Ziemi i był pierwszą osobą, która zbadała interakcję między bilansem promieniowania a pionowym transportem mas powietrza. Jego praca położyła podwaliny pod rozwój obecnych modeli klimatycznych.

Około dziesięć lat później Klaus Hasselmann stworzył model, który łączy pogodę i klimat, odpowiadając w ten sposób na pytanie, dlaczego modele klimatyczne mogą być wiarygodne, mimo że pogoda jest zmienna i chaotyczna. Opracował również metody identyfikacji określonych sygnałów, odcisków palców, które zarówno zjawiska naturalne, jak i działalność człowieka odciskają się w klimacie. Jego metody zostały wykorzystane do udowodnienia, że ​​podwyższona temperatura w atmosferze jest spowodowana emisją dwutlenku węgla przez człowieka.

Około 1980 roku Giorgio Parisi odkrył ukryte wzory w nieuporządkowanych, złożonych materiałach. Jego odkrycia należą do najważniejszych wkładów do teorii systemów złożonych. Pozwalają zrozumieć i opisać wiele różnych, pozornie całkowicie przypadkowych materiałów i zjawisk, nie tylko w fizyce, ale także w innych, bardzo różnych dziedzinach, takich jak matematyka, biologia, neuronauka i uczenie maszynowe.

„Uznane w tym roku odkrycia pokazują, że nasza wiedza o klimacie opiera się na solidnych podstawach naukowych, opartych na wnikliwej analizie obserwacji. Wszyscy tegoroczni laureaci przyczynili się do uzyskania głębszego wglądu w właściwości i ewolucję złożonych systemów fizycznych” – mówi Thors Hans Hansson, przewodniczący Komitetu Noblowskiego z Fizyki.

Syukuro Manabe, urodzony w 1931 roku w Shingu w Japonii. Doktorat – 1957 z Uniwersytetu w Tokio, Japonia. Starszy meteorolog na Uniwersytecie Princeton, USA.

Klaus Hasselmann, ur. 1931 w Hamburgu, Niemcy. Doktorat – 1957 z Uniwersytetu w Getyndze, Niemcy. Profesor, Instytut Meteorologii im. Maxa Plancka, Hamburg, Niemcy.

Giorgio Parisi, ur. 1948 w Rzymie, Włochy. Doktorat – 1970 z Uniwersytetu Sapienza w Rzymie, Włochy. Profesor na Uniwersytecie Sapienza w Rzymie, Włochy.

Kwota nagrody: 10 mln koron szwedzkich, z czego połowa powędruje wspólnie dla Syukuro Manabe i Klausa Hasselmanna, a druga połowa dla Giorgio Parisi.

Nagrody Nobla z fizyki z kilku ostatnich lat:

Nagroda Nobla z fizyki 2020

Roger Penrose „za odkrycie, że powstawanie czarnych dziur jest solidną prognozą ogólnej teorii względności”

Reinhard Genzel i Andrea Ghez „za odkrycie supermasywnego, zwartego obiektu w centrum naszej galaktyki”

Nagroda Nobla w dziedzinie fizyki 2019

„za wkład w nasze zrozumienie ewolucji wszechświata i miejsca Ziemi w kosmosie”

James Peebles „za odkrycia teoretyczne w kosmologii fizycznej”

Michel Mayor i Didier Queloz „za odkrycie egzoplanety krążącej wokół gwiazdy typu słonecznego”

Nagroda Nobla z fizyki 2018

„za przełomowe wynalazki w dziedzinie fizyki laserów”

Arthur Ashkin „za pęsety optyczne i ich zastosowanie w układach biologicznych”

Gérard Mourou i Donna Strickland „za metodę generowania ultrakrótkich impulsów optycznych o wysokiej intensywności”

Nagroda Nobla w dziedzinie fizyki 2017

Rainer Weiss, Barry C. Barish i Kip S. Thorne „za decydujący wkład w detektor LIGO i obserwację fal grawitacyjnych”

Nagroda Nobla z fizyki 2016

David J. Thouless, F. Duncan M. Haldane i J. Michael Kosterlitz „za teoretyczne odkrycia topologicznych przejść fazowych i topologicznych faz materii”

Nagroda Nobla z fizyki 2015

Takaaki Kajita i Arthur B. McDonald „za odkrycie oscylacji neutrin, które pokazują, że neutrina mają masę”

Czy wiedziałeś?

  • W latach 1901-2020 przyznano 114 Nagród Nobla w dziedzinie fizyki 216 laureatom.
  • 47 nagród z fizyki przyznano tylko jednemu laureatowi.
  • Dotychczas nagrodę w dziedzinie fizyki otrzymały 4 kobiety: Marie Curie w 1903 roku, Maria Goeppert-Mayer w 1963 roku, Donna Strickland w 2018 roku i Andrea Ghez w 2020 roku.
  • 1 osoba, John Bardeen, dwukrotnie otrzymał nagrodę w dziedzinie fizyki.
  • 25 lat to wiek najmłodszego laureata fizyki w historii, Australijczyka Lawrence’a Bragga, kiedy to wraz z ojcem otrzymał tę nagrodę w 1915 roku.
  • 96 lat to wiek najstarszego laureata fizyki, Amerykanina Arthura Ashkina

Nagrody Nobla 2021:

Chemia – środa 6 października o godz. 11:45 CEST
Literatura – czwartek 7 października, godz. 13:00 CEST
Pokojowa Nagroda Nobla – piątek 8 października, godz. 11:00 CEST
Nauki ekonomiczne – poniedziałek 11 października o godz. 11:45 CEST

Pokaż więcej

redakcja

Kronika24.pl - TYLKO najważniejsze informacje z Polski i ze świata!

Powiązane artykuły

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

Back to top button