Polska starzeje się szybciej niż system opiekuńczy jest w stanie reagować.
Brakuje kadr, miejsc w placówkach i jasnych zasad. Tymczasem liczba osób wymagających codziennego wsparcia rośnie w tempie, które eksperci określają wprost: „bomba z opóźnionym zapłonem”.
W odpowiedzi na ten kryzys Unia Metropolii Polskich we współpracy z Uniwersytetem Jagiellońskim oraz Uniwersytetem Kardynała Stefana Wyszyńskiego przygotowała raport „Miasto wrażliwe. Długoterminowa opieka jako wyzwanie społeczne i infrastrukturalne”. A w nim obraz tego, jak naprawdę wygląda opieka długoterminowa w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji w 12 największych polskich miastach. Publikacja łączy głosy naukowców, samorządów, pracowników placówek opiekuńczych oraz opiekunów nieformalnych osób wymagających opieki. Zestawia dane statystyczne i przykłady rozwiązań z zakresu opieki długoterminowej w innych krajach.
Skala problemu
Publikacja pokazuje jednoznaczne dane dotyczące naszego kraju:
– w ciągu 10 lat liczba osób w wieku 80+ podwoi się;
– do 2060 r. będzie 10 milionów seniorów (65+), w tym 3,5 mln osób powyżej 80 roku życia;
– już dziś w naszym kraju żyje 5,4 mln osób z niepełnosprawnością, a ich liczba stale rośnie.
To fakty, które wpływają na politykę zdrowotną, funkcjonowanie samorządów oraz codzienność mieszkańców. W miastach UMP widać to wyraźnie. W Katowicach 59% osób korzystających z usług opiekuńczych ma znaczną niepełnosprawność. W Rzeszowie i Katowicach mieszkańcy w wieku 80+ stanowią odpowiednio 64% i 63% beneficjentów opieki. To grupa, która nie może czekać na pomoc, potrzebuje jej tu i teraz.
Główne wyzwania
Eksperci i praktycy diagnozują największe bolączki systemu. To m.in. problemy z kadrami: codziennością są niesatysfakcjonujące płace, odpływ pracowników i wypalenie zawodowe. Z tym mierzy się sektor, który sam ma być stabilnym filarem wsparcia. Sytuacji nie poprawia fakt, że brakuje jednolitej, kompleksowej ustawy definiującej opiekę długoterminową. Obecnie system jest rozbity między ochroną zdrowia i polityką społeczną, co powoduje, że jest niewystarczająco skoordynowany. Poważnym wyzwaniem pozostaje też infrastruktura. Domy pomocy społecznej (DPS) i zakłady opiekuńczo-lecznicze są przepełnione. W Krakowie w DPS-ach mieszka ponad 2 tys. osób, w Warszawie 1,7 tys., w Łodzi ponad 1,6 tys. Zmienia się także profil osób w nich przebywających – rośnie średnia wieku i niesamodzielność.
Działania lokalne
Miasta UMP dokładają starań, by zapewnić mieszkańcom godną opiekę: rozwijają teleopiekę, tworzą usługi sąsiedzkie, inwestują w mieszkania wspomagane, zwiększają wydatki na usługi opiekuńcze. Choć lokalne wysiłki są ogromne, to wciąż kropla w morzu potrzeb, bo zmienić musi się cały system. Demografia nie pozostawia bowiem złudzeń – żyjemy coraz dłużej a rodzi się nas coraz mniej.
Gotowe rozwiązania
Raport UMP konkretnie podpowiada, jak można zadziałać kompleksowo, by poprawić stan opieki długoterminowej, wskazując zarówno na kwestie niezbędnych reform legislacyjnych, przez konieczne finansowanie, jak i rozwój nowoczesnych, odciążających personel usług opiekuńczych. Nie zapomina również o opiekunach nieformalnych, którzy potrzebują realnego wsparcia w codziennym trudzie.
Publikacja UMP to nie tylko analiza. To apel o debatę i zrozumienie, że opieka długoterminowa to nie luksus, ale fundament bezpieczeństwa rodziny, miasta i państwa.
Szersza perspektywa unijna
Raport UMP omawia zagadnienie opieki długoterminowej także w kontekście poza Polską, obejmując kraje Unii Europejskiej.
Mierząc wydatki na ten cel jako procent PKB najwięcej wydaje Holandia – ponad 2,5 proc., najmniej natomiast Słowacja – 0,1 proc. Polska wśród 27 krajów UE lokuje się na 16. miejscu, z wynikiem 0,5 proc.
Warto zwrócić uwagę, że w Europie i w wielu rozwiniętych regionach świata obserwuje się znaczne wydłużenie życia – w ciągu 20 lat, od 2004 r., jego średnia długość wzrosła do ponad 80 lat. Według szacunków Eurostatu, w 2040 r. osoby powyżej 65. roku życia będą stanowić ok. 27 proc. populacji państw członkowskich UE.
