7 maja nad ranem Zarząd Zieleni Warszawa dostał informację od przechodnia o nurogęsiach, które miały pojawić się przy głównej bramie Powązek Wojskowych.
Ich ornitolog pojechał na miejsce, równocześnie został powiadomiony EkoPatrol Straż Miejska w Warszawie.
Okazało się, że cztery pisklęta mandarynki wpadły do studzienki na ulicy, a samica z pozostałą trójką młodych znajdowała się w pobliskich krzewach. Przy wspólnej próbie odłowu z EKO Patrolem, samica spłoszyła się i została dodatkowo przegoniona przez wronę.
Dzięki wsparciu pracowników Wodociągi Warszawskie udało się uwolnić uwięzioną część piskląt z głębokiej studzienki.
Gdy samica wróciła, odłowili ją przy użyciu innej specjalistycznej metody. Pisklęta były wychłodzone, a samica miała ranę na szyi. Dlatego EkoPatrol odwiózł całą gromadkę do Ptasiego Azylu przy Warszawskim ZOO.
Kaczka mandarynka
Kaczka mandarynka (łac. Aix galericulata), zwana też mandarynką, to jedna z najpiękniejszych i najbardziej kolorowych kaczek na świecie. Jest średniej wielkości ptakiem z rodziny kaczkowatych (Anatidae), zaliczanym do kaczek nadrzewnych (perching ducks). Blisko spokrewniona jest z północnoamerykańską kaczką leśną (wood duck).
Wygląd i cechy morfologiczneRozmiar: Długość ciała 41–49 cm, rozpiętość skrzydeł 65–75 cm, masa ok. 400–700 g.
Samiec w szacie godowej (najbardziej widowiskowa): bajecznie ubarwiony – głowa zielono-czarna z białym paskiem, rude „żagle” (rozszerzone pióra na grzbiecie), pomarańczowe boki, kasztanowa pierś, biały brzuch. Dziób czerwony z białym paznokciem.
Samica: znacznie skromniejsza – szarobrunatna, z białym paskiem za okiem i plamkowanym brzuchem.
Inne cechy: Mocne szpony (rzadkie u kaczek), dzięki którym świetnie wspina się po gałęziach i siada na drzewach. Po sezonie lęgowym samce tracą kolor (szata „eclipse” – podobna do samicy).
Siedlisko i występowanie naturalne
Mandarynka pochodzi z Azji Wschodniej: dorzecze Amuru, wschodnia Syberia, Mandżuria, Japonia, Sachalin i wschodnie Chiny. Preferuje gęste lasy liściaste nad rzekami, jeziorami i stawami. Zimuje głównie w Japonii i południowo-wschodnich Chinach. Populacje europejskie (w tym polska) są osiadłe i żyją głównie na stawach w parkach miejskich.Tryb życia, dieta i rozmnażanie
Dieta: Rośliny wodne i lądowe, nasiona drzew (dęby, buki, leszczyny), owady, małe ryby i bezkręgowce. Jesienią i zimą dominują nasiona.
Gniazdowanie: Jedna z nielicznych kaczek gnieżdżących w dziuplach drzew (nawet 10–15 m nad ziemią). Samica składa 9–12 białych jaj, wysiaduje ok. 28–30 dni. Samiec nie bierze udziału w wysiadywaniu, ale wraca po wykluciu.
Ciekawostka o pisklętach: Tuż po wykluciu pisklęta (nawet jednodniowe!) skaczą z dziupli na ziemię – spadają nawet z kilkumetrowej wysokości i lądują bez szwanku dzięki puchowi i instynktowi. Matka wabi je z dołu miękkim głosem, a potem prowadzi do wody.
Zachowanie: Bardzo płochliwe w naturze, ale w parkach ufne. Silne więzi par (choć mit o „dożywotniej monogamii” jest przesadzony – w naturze zdarzają się nowe pary).
Mandarynka w Polsce
W Polsce mandarynka jest gatunkiem obcym (introdukowanym), ale zadomowionym i mało inwazyjnym. Pojawiła się jako uciekinier z hodowli ozdobnych (sprowadzona do Europy już w XVIII w.). Pierwsze obserwacje: 1963/1964 r.
Pierwsze lęgi na wolności: 2001 r. w Parku Łazienkowskim w Warszawie (po celowym wypuszczeniu w 1999 r.).
Obecna sytuacja: Największa i najstabilniejsza populacja mieszka właśnie w warszawskich Łazienkach Królewskich (ok. 200–270 osobników, w tym kilkadziesiąt par lęgowych). Stamtąd ptaki rozprzestrzeniają się po innych parkach Warszawy i okolicach.
Inne miejsca: Mniejsze, ale stabilne populacje lęgowe w Brzegu (Dolny Śląsk) – druga największa w Polsce. Sporadyczne lęgi i obserwacje w Toruniu, Radzyniu Podlaskim, Pruszkowie, Raszynie, a pojedyncze osobniki w parkach Krakowa, Wrocławia, Gdańska czy Poznania.
Status: Nie podlega ochronie gatunkowej (jako potencjalnie inwazyjny), ale nie stanowi zagrożenia dla rodzimych gatunków (np. krzyżówek). W 2015–2018 szacowano 90–100 par lęgowych w całym kraju; obecnie populacja rośnie, ale nadal jest niewielka. Ptaki są obrączkowane – rekordzistka przeleciała aż do Finlandii!
Czym jest mandarynka w Chinach?
Symbolika kulturowa
W Chinach kaczka mandarynka nosi nazwę yuanyang (鸳鸯) – „yuan” oznacza samca, „yang” samicę. Od wieków jest najważniejszym symbolem miłości, wierności małżeńskiej i szczęścia w małżeństwie. Chińczycy wierzą (choć nie do końca jest to prawda biologiczna), że mandarynki łączą się w pary na całe życie. Motyw „dwie mandarynki bawiące się w wodzie” (yuanyang xì shuǐ) to metafora kochanków.
Pojawia się w poezji (już od dynastii Tang), malarstwie, porcelanie, strojach mandarynów i weselnych dekoracjach.
W feng shui para mandarynek to talizman na udane małżeństwo i harmonię.
Nazwa „yuanyang” używana jest też potocznie na „dziwaczną parę” (bo samiec i samica wyglądają zupełnie inaczej) – np. w nazwie kawy z herbatą (yuanyang coffee).
Ciekawostki
- Klejnot wśród ptaków” – samiec ma jedno z najpiękniejszych upierzeń w świecie ptaków.
- Nadrzewna akrobatka – potrafi szybko wzbijać się w powietrze i siadać na gałęziach.
- Pochodzenie nazwy: Od chińskich mandarynów (urzędników) – albo od ich kolorowych szat, albo od tego, że ptak był hodowany w ich ogrodach.
- Historia w Europie: Sprowadzona jako ptak ozdobny w XVIII w. Duże feralne populacje w Wielkiej Brytanii (tysiące osobników), Niemczech, Holandii.
- Długość życia: Do 20 lat w niewoli, krócej na wolności.
- Status ochronny: Least Concern (LC) według IUCN – w Azji liczna, w Europie stabilna dzięki introdukcjom.
- Mit vs rzeczywistość: Choć symbol wierności, w naturze pary mogą się zmieniać – ale w kulturze azjatyckiej (Chiny, Japonia, Korea, Wietnam) nadal jest emblematem idealnej miłości.
- Mandarynka to nie tylko piękny ptak, ale też fascynujący przykład, jak gatunek obcy może się zadomowić w nowym środowisku i jednocześnie stać się ikoną kultury. Jeśli będziesz w Łazienkach – na pewno ją spotkasz! Pływają tuż obok mostków i pomostów jakby pozowały do zdjęć.
