Obchody „Barbórki” szykują się na Listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości.
Przesłany w marcu 2024 roku wniosek o wpisanie „Barbórki i tradycji górniczych” na listę UNESCO doczekał się właśnie nominacji. To oznacza, że podczas grudniowego posiedzenia Komitetu Międzyrządowego ds. Ochrony Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO zapadnie ostateczna decyzja o wpisie. Prace nad sporządzeniem wniosku trwały kilka lat i objęły aż trzy państwa.
– Oficjalnie możemy już ogłosić, że wniosek o wpis „Barbórki i tradycji górniczych” został zatwierdzony do procedowania na tegorocznym posiedzeniu Międzyrządowego Komitetu ds. Ochrony Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego, które odbędzie się na początku grudnia 2026 roku – mówiła Iwona Mohl, dyrektor Muzeum Górnośląskiego podczas konferencji prasowej poświęconej wpisowi barbórki na listę UNESCO. – Koordynatorem projektu dotyczącego wpisu na całą Polskę jest Beata Piecha-van Schagen, która od niedawna pełni u nas funkcję kierownika Działu Historii Muzeum Górnośląskiego – podkreślała dyrektor Iwona Mohl.
Trzy państwa połączyły siły dla jednego celu
Złożony 26 marca 2024 roku wniosek o wpisanie „Barbórki i tradycji górniczych” na Listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości UNESCO obejmuje nie tylko górnicze święto, ale również jego tradycje jak: orkiestry, karczmy piwne, pieśni, legendy, mundur górniczy, tańce oraz górnicze pozdrowienia. Prace nad wnioskiem trwały kilka lat i objęły aż trzy państwa – Polskę, Austrię oraz Luksemburg. W jego stworzenie zaangażowali się górnicy węgla kamiennego z Górnego Śląska i Wałbrzycha, górnicy soli z Bochni i Wieliczki, potomkowie górników rud z Tarnowskich Gór, a także górnicze orkiestry dęte z Górnego Śląska. Swój wkład mieli także górnicy rud metali, węgla i magnezytu z Karyntii i Styrii w Austrii oraz górnicy rud żelaza, miedzi i łupków z Luksemburga.
We wniosku skierowanym do UNESCO czytamy m.in. …„Uroczystość św. Barbary, patronki górników, przypada 4 grudnia. Coroczne obchody obejmują uroczystości religijne i świeckie dla górników oraz społeczności lokalnych w miejscowościach górniczych i pogórniczych. Górnicy noszą uroczyste mundury lub stroje robocze i organizują publiczne przemarsze przez miejsca, w których pracują, wraz z przedstawicielami społeczności, stowarzyszeń, władz lokalnych. (…) Kultura górnicza obejmuje również socjolekt służący do komunikowania się podczas pracy oraz wyrażania więzi międzyludzkich i emocji. Jego najczęstszym przejawem są pozdrowienia używane w każdym kraju: „Szczęść Boże!”, „Glück Auf!”, „Gléck Op!”. Powszechność socjolektu przyczyniła się do powstania folkloru słowno-muzycznego. Tworzenie nowych pieśni i modyfikacja istniejących są częścią codziennych i świątecznych tradycji”.
– Wniosek ma charakter międzynarodowy i został przygotowany przez depozytariuszy z Polski, Austrii oraz Luksemburga – mówiła podczas konferencji Beata Piecha-van Schagen, kierownik Działu Historii Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu. – Pomysł, aby wpisać Barbórkę narodził się jeszcze w Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu w 2019 roku. Wówczas rozpoczęły się pierwsze prace, które zakończyły się ostatecznie w marcu 2024 roku złożeniem wniosku. W grudniu 2026 roku wniosek zostanie poddany ocenie i wówczas zapadnie decyzja o wpisie – dodała Beata Piecha-van Schagen.
Kiedy zapadnie ostateczna decyzja w sprawie wpisu Barbórki na listę UNESCO?
Decyzję o wpisie „Barbórki i tradycji górniczych” na Listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości UNESCO podejmie Międzyrządowy Komitet ds. Ochrony Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. Sesje tego zgromadzenia odbywają się zazwyczaj w grudniu, dlatego na najbliższej sesji w 2026 roku zapadnie ostateczna decyzja dotycząca wpisu Barbórki na listę UNESCO.
Co to jest dziedzictwo niematerialne?
W rozumieniu Konwencji UNESCO, której tekst został przyjęty na 32. sesji Konferencji Generalnej UNESCO w październiku 2003 roku, dziedzictwo niematerialne to zwyczaje, przekaz ustny, wiedza i umiejętności oraz związane z nimi przedmioty i przestrzeń kulturowa, które są uznane za część własnego dziedzictwa przez daną wspólnotę, grupę lub jednostki.
Ten rodzaj dziedzictwa jest przekazywany z pokolenia na pokolenie i ustawicznie odtwarzany przez wspólnoty i grupy w relacji z ich środowiskiem, historią i stosunkiem do przyrody. Dla danej społeczności dziedzictwo niematerialne jest źródłem poczucia tożsamości i ciągłości.
Dzień Górnika nie tylko obchodzony na Śląsku
Dzień Górnika, czyli popularna Barbórka jest obchodzony nie tylko na Górnym Śląsku, ale również w innych regionach naszego kraju. Barbórkę świętują także między innymi: górnicy węgla brunatnego, pracownicy kopalń rud cynku i ołowiu, miedzi oraz soli, a także zakładów wydobywczych nafty i gazu. W wielu miastach, ale zwłaszcza na Górnym Śląsku odbywają się tego dnia liczne uroczystości, msze w intencji górników, spotkania w gronie braci górniczej, ale również z dziećmi w przedszkolach i szkołach, gdzie górnicy opowiadają o swojej pracy. Warto podkreślić, że tradycja obchodzenia Barbórki pojawiła się w Polsce już w XIV wieku.
(UMB)
